Hồi dương nhân quả

Án thứ 9:

“Họ Trần ở Huyện Ky Thủy bị án ăn trộm”. Vua xem án rồi phán rằng: “Người may đặng làm người, sao theo trộm cướp?”

Họ Trần tâu: “Tôi hồi nhỏ thiếu ăn thiếu mặc, cha mẹ em út kêu đói như bộng, vả lại năm thất mùa, lúa gạo mắc, sưu cao thuế nặng, cùng chẳng đã mới đi ăn cướp!”

Vua ngó Phán quan mà phán rằng: “Người này tuy là ăn trộm, song nói cũng phải lẽ. Hãy tra bộ sổ cho kỹ, coi làm các án ra thế nào?”

Phán quan tra bộ rồi tâu rằng: “Họ Trần có giựt đồ của kẻ buôn bán đi qua núi Mai Lãnh, tại Huyện Ky Thủy. Sau khi bị bắt nguội, giải đến quan huyện họ Từ, vốn là người ở huyện Ngô, phủ Tô Châu, truyền y viết lời khai. Họ Trần viết bài thơ như vầy:

Bất tu hiệp tát, bất tu xảo,

Nễ tỉ xuyên du, thuật cánh cao!

Xa thủ, thủ nhơn can dữ não.

Mãn xang đô thị sát nhơn đao!

Tạm dịch:

Lựa là kẹp khảo, lựa là tra

Chước nhiệm nhà người, xảo quá ta

Tay xá móc gan rồi lấy huyết

Gươm đao đầy bụng mở hằng hà

Quan huyện họ Từ xem thơ, rồi nói với các thơ lại rằng: “Chúng ta thiệt cũng như ăn cướp, còn muốn xử tội ăn cướp sao? Các thơ ký cai bếp quân lính đều đi bắt đàu này đầu kia, mà kiếm chác cho ta, thì cũng như bọn lâu la kiếm của tang cho chủ trại! Chi bằng ăn năn cho sớm, lo tu nhân tích đức mà nhờ thân sau cho khỏi mắc đọa”. Các người nha dịch đều bẩm rằng: “Chúng tôi đã tập quen thói dữ rồi, vả lại bị nuôi gia quyến khó nổi ăn năn chừa lỗi!” Họ Trần nói: “Có khó chi kẻ tu thân phải có can đảm, trí tuệ khác hơn người thường, cũng sấn sướt mạnh mẽ như lòng đứa ăn cướp, thì mới nên việc. Đứa trộm cướp dạn dĩ không sợ mới phá cửa mà giựt của người, dễ như trở tay, muốn làm sao thì làm vậy. Nếu quyết hồi tâm đi tu, thì cũng phải can đảm sấn sướt như vậy thì dữ nào bỏ không rồi, lành nào mà làm không đặng!” Nói rồi ngâm bài kệ như vầy (Nho kêu thi, Phật kêu kệ):

Càm đao bổn bất dẫn nhơn hung

Pháp khánh bất hội giáo nhơn thiện

Cang đao, pháp khánh lượng vô tình

Chỉ thử nhứt tâm phân lưỡng nguyện

Hướng lai thất cước tự du du

Kim nhật hồi đầu giai chiến chiến

Cải ác tùng thiện hữu hà nan

Tác đạo vi quan cu mạc luyến.

Tạm dịch:

Cương trừng há giục người làm dữ

Chuông tự nào khuyên thế ở lành?

Chuông kim vốn không hiền với độc,

Tánh tình sẵn có trược cùng thanh,

Xưa mê ngủ gục say vô độ,

Nay tỉnh ăn năn sợ thất thanh

Chừa lỗi, hồi tâm tu dễ quá,

Ăn lo, ăn cướp bỏ thì thành.

Khi ấy nội nha môn nhiều kẻ hồi tâm, từ chức đi tu mười mấy người”.

Phán: “Quả có công đức ấy, đủ chuộc tội trước; huống chi lấy của, chớ chưa hại mạng người đáng giảm tội phân nửa. Đáng ghét tội gian dâm, vì no ấm có dư mà sanh sự. Phải suy phân đạo tặc, bởi đói nghèo không đủ mà liều thân. Sự cùng mà biến, tội cũng đặng dung. Tha tội họ Trần, cho giấy qua Vua Đông Nhạc, lãnh phần đầu thai làm thầy chùa du phương tại núi Thiên Thai. Nếu chịu khổ hạnh tu hành, sau sẽ siêu độ”.